Bilimsel Bilgi Birikimlidir Ne Demek? Küresel ve Yerel Perspektiften Bir Bakış
Bursa’da, her gün sabah işe giderken kafamda bir sürü soru oluyor. Bilim, teknoloji, kültür, ekonomi… Dünyada neler oluyor, neler bitiyor? Özellikle bilimsel bilgi üzerine düşündüğümde, bir yandan “Bilimsel bilgi birikimlidir” gibi kavramlar kafamda yankılanıyor. Peki, gerçekten bilimsel bilgi birikimlidir, ne demek? Hadi gelin, bu soruyu biraz tartışalım. Hem yerel, hem küresel açıdan bakınca ne anlam ifade ediyor?
Bilimsel Bilgi Birikimlidir: Temel Tanım
“Bilimsel bilgi birikimlidir” dediğimizde, aslında şunu ifade etmiş oluyoruz: Bilim, sürekli bir evrim sürecindedir. Yani, bir bilgi üzerine yeni veriler eklenerek, o bilgi zaman içinde daha kapsamlı hale gelir. Her yeni keşif, önceki bilgilerin üzerine eklenir ve bu şekilde birikim oluşturulur. Bu, her yeni bulgunun önceki bilgilerle birleştirilmesiyle, daha sağlam bir temele oturmuş bilgi sistemlerinin ortaya çıkması anlamına gelir. Mesela, fiziğin temel yasalarını ele alalım; Newton’un hareket yasaları bir temel oluşturdu, ama bu yasaların eksik kaldığı yerlerde Einstein’ın görelilik teorisi devreye girdi ve üzerine yeni bilgiler ekledi.
Şimdi şöyle düşünün: Bilim, dev bir binaya benziyor. Her yeni taş, öncekilerin üzerine ekleniyor. Bilimsel bilgi birikimlidir, çünkü her yeni keşif, bir öncekilerin üzerine daha sağlam bir temel atıyor. Bu sürekli gelişim süreci, bilimin zaman içinde ne kadar dinamik olduğunu gösteriyor.
Küresel Perspektifte Bilimsel Bilgi Birikimi
Bunu daha küresel bir bakış açısıyla ele alacak olursak, bilimsel bilgi birikiminin evrensel ve kolektif bir süreç olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bilim, sadece bir kişinin ya da bir ülkenin değil, tüm insanlığın ortak bir çabasıdır. Düşünsenize, internetin yaygınlaşması ve açık erişim platformlarının artması, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanlarının bilgiye hızlıca erişebilmesini sağladı. Sonuçta, her biri kendi alanındaki bilgiyi birikimli şekilde geliştiriyor ve bu süreç, hızla ilerliyor.
Mesela, Covid-19 pandemisi sırasında küresel bilim insanları nasıl iş birliği yaptı? Her ülke kendi bilimsel araştırmalarını yapıyordu, ama birbirlerinin bulgularını da hızla paylaşarak, birikimli bilgiyi daha da hızla geliştirdiler. Sonuçta, aşılar hızlıca üretildi ve pandemiyle mücadele etme süreci daha verimli hale geldi. Küresel çapta bilimsel bilgi birikiminin ne kadar etkili olduğunu gösteren somut bir örnek değil mi?
Tabii, bu tür işbirliklerinin önündeki engeller de var. Gelişmiş ülkelerle gelişmekte olan ülkeler arasındaki bilimsel araştırma kaynakları farkı, bu birikimin hızını etkileyebiliyor. Ancak yine de, genel olarak dünya çapında bir bilimsel bilgi akışı, sürekli bir bilgi birikimi sağlıyor. Bu, bilimsel bilgi birikimidir; yerel araştırmalar, küresel bir anlayışa doğru evrilerek daha geniş bir bilgi tabanı oluşturuyor.
Türkiye’de Bilimsel Bilgi Birikimi
Türkiye’ye dönecek olursak, bilimsel bilgi birikimi burada biraz daha farklı bir dinamizm sergiliyor. Bilimsel araştırmalar, üniversitelerde ve bazı özel araştırma kurumlarında giderek artıyor, ancak bu süreç bazen daha yavaş olabiliyor. Bunun birkaç nedeni var; birincisi, bilimsel araştırmalar için ayrılan bütçelerle ilgili zorluklar, ikincisi ise araştırmaların çoğu zaman teorik düzeyde kalması. Türkiye’de bilimsel bilgi birikimi konusunda en büyük sorunlardan biri de, çoğu zaman yerel araştırmaların uluslararası arenada tanınmaması oluyor. Ama son yıllarda özellikle üniversitelerdeki bilimsel projeler ve genç araştırmacıların ortaya koyduğu çalışmalar, Türkiye’nin bu konuda ilerleme kaydettiğini gösteriyor.
Örnek verecek olursam, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) gibi okullarda yapılan inovasyonlar, dünya çapında bilinen projelere dönüştü. Bu, Türkiye’deki bilimsel bilgi birikiminin küresel çapta nasıl evrilebileceğini gösteren önemli örneklerden biri. Ülke içinde daha fazla bilimsel işbirliği ve daha fazla araştırma kaynağı yaratıldığında, Türkiye’deki bilimsel bilgi birikiminin de hızla küresel alanda tanınır hale geleceğine inanıyorum.
Bir başka örnek olarak da, Türkiye’deki bazı yerel bilimsel araştırmaların, küresel bir bakış açısıyla ne kadar büyük fark yaratabileceğini de göz önünde bulundurmalıyız. Türkiye’nin büyüyen teknoloji sektörü, bilimsel bilgilere dayalı araştırmaların hızla arttığını gösteriyor. Yani, bu tür bilgi birikimleri sadece teorik kalmayıp, aynı zamanda uygulamaya dönük projelere dönüşmeye başlıyor.
Bilimsel Bilgi Birikiminin Kültürel Farklılıklarla İlişkisi
Bilimsel bilgi birikimi, aynı zamanda kültürel farklılıklarla da doğrudan ilişkilidir. Kültürel arka planlar, bir bilim dalının nasıl şekillendiğini ve hangi alanlarda daha fazla bilgi birikiminin oluştuğunu etkileyebilir. Örneğin, Batı dünyasında genellikle doğa bilimleri ve mühendislik alanlarına çok daha fazla önem verilirken, Doğu dünyasında (özellikle Çin ve Hindistan’da) felsefe, sosyal bilimler ve tarih gibi alanlarda daha derinlemesine bilgi birikimi olmuştur.
Türkiye’de ise, hem sosyal bilimlerde hem de doğa bilimlerinde büyük bir birikim söz konusu. Fakat bu birikim, genellikle daha çok yerel kalmış ve bazen küresel ölçekte tanınan projelere dönüşmekte zorlanmıştır. Ancak son yıllarda, genç bilim insanlarının küresel platformlarda yer alması ve araştırmalarını dünya çapında duyurmasıyla bu durum değişmeye başlıyor.
Bir soru soralım:
Eğer bilimsel bilgi birikimi sürekli olarak evrilerek ilerliyorsa, bu bilgiyi ne kadar adil ve eşit bir şekilde paylaşabiliyoruz?
Sonuç: Bilimsel Bilgi Birikimlidir, Ama…
Sonuç olarak, bilimsel bilgi birikimi, insanların zaman içinde yeni verilerle eski bilgileri harmanlayarak daha kapsamlı bir bilgi birikimi oluşturması sürecidir. Küresel ölçekte bu süreç hızla ilerliyor, ancak Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde bu bilgi birikiminin daha verimli hale gelmesi için daha fazla işbirliği ve kaynak ayrılması gerekiyor. Kültürel farklılıklar da, bilimsel bilgiye erişim ve bu bilginin yayılma hızını etkileyebilir.
Bilim, sürekli bir evrim sürecidir. Ve her yeni bilgi, eski bilgilerin üzerine eklenerek daha sağlam bir temele dayanır. Bilimsel bilgi birikimlidir demek, aslında hem insanlığın birikmiş bilgi hazinesine dair bir gerçeği hem de bu bilginin daha da derinleşmeye devam edeceğini kabul etmektir.